Greek English
Αρχική Σελίδα / Παναγία Χρυσογυαλιώτισσα
Print this page
Παναγία Χρυσογυαλιώτισσα

ΓΕΩΡΓΙΑΝΟ  ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ  ΧΡΥΣΟΓΙΑΛΙΩΤΙΣΣΑΣ 

Οι σχέσεις Κύπρου- Γεωργίας

Οι σχέσεις Κύπρου- Γεωργίας και των ορθόδοξων εκκλησιών τους ανάγονται πολλούς αιώνες πριν. Αυτό άλλωστε καταδεικνύουν γραπτές πηγές των δυο λαών, οι οποίες αναφέρονται σε Γεωργιανούς στην Κύπρο και Κύπριους στη Γεωργία. Κατά τον Μεσαίωνα, οι Γεωργιανοί ζούσαν στη Λευκωσία, στην Αμμόχωστο, σε περιοχές της Λάρνακας (όπως στο χωριό Αλαμινός) και της Πάφου. Επιπρόσθετα, στους Αγίους Τόπους που είναι πολύ κοντά στην Κύπρο, είχαν πολλά μοναστήρια αλλά και κτήματα.

Τις σχέσεις Κύπρου- Γεωργίας φανερώνουν και τα ερείπια του γεωργιανού μοναστηριού στη Γιαλιά στην Κύπρο καθώς και το μετόχι της Ιεράς Μονής Κύκκου στη Βάρτζια στη Γεωργία.   

Οι σημερινές σχέσεις Κύπρου- Γεωργίας παραμένουν στενές και γεμάτες αγάπη, τόσο ανάμεσα στις  Εκκλησίες, όσο και ανάμεσα στους λαούς. Το 2000, το Πατριαρχείο της Γεωργίας ίδρυσε αντιπροσωπεία στην Κύπρο. Οι κύπριοι αρχιερείς και προσκυνητές  φιλοξενούνται συχνά στη Γεωργία αλλά και οι γεωργιανοί στη Κύπρο. 

Αξίζει να σημειωθεί πως με τις ευλογίες του Μακαριότατου και Αγιότατου Πατριάρχη πάσης Γεωργίας Ηλία Β΄ και  του Αρχιεπίσκοπου Νέας Ιουστινιανής και πάσης Κύπρου κ.κ. Χρυσοστόμου Β΄ οι γεωργιανοί και κύπριοι επιστήμονες  μαζί με τις κρατικές αρχές εργάζονται για την ανέγερση του νέου μοναστηριακού συγκροτήματος που θα αναγερθεί  κοντά στα ερείπια του ιστορικού γεωργιανού μοναστηριού της Γιαλιάς. 

Τοποθεσία

Οι Γεωργιανοί επέλεξαν να κτίσουν το μοναστήρι στο χωριό Γιαλιά  (που βρίσκεται σε περιοχή της Πόλης Χρυσοχούς) γιατί το τοπίο του χωριού – βουνά και δάση-  μοιάζει με της πατρίδας τους. 

Για να συναντήσετε τα ερείπια της Μονής της Χρυσογαλιώτισσας, ξεκινώντας από την Πόλη Χρυσοχούς ακολουθήστε τον παραλιακό δρόμο προς Πωμό και Πύργο. Ακολούθως στρίψτε δεξιά με σκοπό να συναντήσετε το χωριό Γιαλιά. Αφού περάσετε το χωριό Γιαλιά, διασχίστε το χωματόδρομο με τα πευκοδάση και μετά από λίγο θα αντικρίσετε το Μοναστήρι (υπάρχουν και πινακίδες). 

Ιστορία του Μοναστηριού

Σύμφωνα με γραπτές πηγές και τα πλούσια ευρήματα των αρχαιολογικών ανασκαφών, το Μοναστήρι φαίνεται πως λειτουργούσε αδιάκοπα από το 10ο αιώνα ως το τέλος του 16ου αιώνα.  Χτίστηκε στα χρόνια της βασιλείας του Δαβίδ Γ΄ ( βασιλιάς Γεωργίας- 1001), την εποχή που ιδρύθηκε και η Μονή των Ιβήρων στο Άθω και  καταστράφηκε το 1570 από τους Τούρκους. 

Η Μονή είχε στενές σχέσεις με άλλα μοναστήρια τόσο της Γεωργίας όσο και . Μεγάλοι ευεργέτες του μοναστηριού ήταν οι βασιλιάδες της Γεωργίας.  Συγκεκριμένα, ο χρονικογράφος που γράφει για τον γεωργιανό βασιλιά Δαβίδ Δ΄ Οικοδόμο (1089-1125), αναφέρει πως ο βασιλιάς χάρισε πολλά δώρα και προνόμια σε μοναστήρια διάφορων χωρών ανάμεσά τους και η Κύπρος. Σημαντική βοήθεια στο γεωργιανό μοναστήρι της Γιαλίας προσέφερε και η βασίλισσα της Γεωργίας, Θαμάρ (114-1213) που ήταν προστάτιδα των Μοναστηριών και των εκκλησιών εντός και εκτός της χώρας της. 

 Το Μοναστήρι της Παναγίας της Χρυσογιαλιώτισας ήταν πολύ πλούσιο. Σύμφωνα με το βιβλίο «Τσικνόπουλος, Η Ιστορία της Εκκλησίας της Πάφου», το μοναστήρι της Γιαλιάς είχε τόσο εισόδημα όσο και το μοναστήρι του Κύκκου. Οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ευρήματα που αποτελούν τεκμήρια για τον πλούτο του Μοναστηριού, όπως αγγεία από διάφορα εργαστήρια κεραμικής της Πάφου και της Λαπήθου, σταυρούς και νομίσματα. Τα αρχαιολογικά ευρήματα φυλάγονται στο Τοπικό Μουσείο Μαρίου Αρσινόης που βρίσκεται στην Πόλη Χρυσοχούς. Επιπρόσθετα, το δάπεδο του καθολικού ήταν καλυμμένο με μάρμαρο, ενώ τους τοίχους στόλιζαν καταπληκτικές τοιχογραφίες.  

 Αξιοσημείωτο είναι πως στο Μοναστήρι ζούσε για κάποιο χρονικό διάστημα ο γεωργιανός άγιος  Nikoloz Dvali (13ος – 14ος αι.), ο οποίος μαρτύρησε στα Ιεροσόλυμα το 1314. 

Αρχιτεκτονική του ναού και παρεκκλήσια

Το Μοναστήρι έχει πολλά οικοδομικά στρώματα. Το καθολικό του μοναστηριού, σύμφωνα με το βιβλίο «Τσικνόπουλος, Η Ιστορία της Εκκλησίας της Πάφου ήταν αφιερωμένο στη  Μητέρα όλων των χριστιανών, στην Παναγία. Κτίστηκε τον 10ο αιώνα και ήταν τρίκογχο, κάτι που δεν συναντάται συχνά στην Κύπρο.  

Βόρεια του καθολικού έχτισαν μια μικρή εκκλησία (τέλος του 10ου αιώνα –αρχές του 11ου αιώνα) αφιερωμένη στον Άγιο και Μεγαλομάρτυρα Γεώργιο. Από τη  μικρή αυτή εκκλησία σώθηκε μάλιστα μέρος μιας τοιχογραφίας που ανάγεται μεταξύ του 11ου και του 12ου αιώνα.  Πλησίον της Μονής , υπήρχε και μια εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Νικόλαο, η οποία στο υπόγειο της είχε μια κρύπτη. Στα εικονοστάσια των δυο εκκλησιών του μοναστηριού υπήρχαν πολλές εικόνες, από τις οποίες δυστυχώς δε σώθηκε ούτε μια. 

Σημαντικές αλλαγές στη Μονή έγιναν κατά τον 12ο αιώνα. Συγκεκριμένα, την εποχή της βασίλισσας Θαμάρ, κατασκευάστηκε μια δεξαμενή -στην οποία εισερχόταν νερό από τα βουνά μέσω πήλινων σωλήνων- , ο δυτικός νάρθηκας, το κωδωνοστάσιο και το Παστοφόριο- βοηθητικό κτήριο βόρεια του ιερού.  Μεταξύ 13ου και 14ου αιώνα, προστέθηκε στη Μονή, η πλατιά πύλη στα νότια και σκαλοπάτια, τα οποία οδηγούσαν στη δυτική πλευρά του νάρθηκα. 

Εικόνα της Παναγίας Χρυσογιαλιώτισσας

Πριν περίπου τρία χρόνια ο πατήρ Ζαχαρία Περάτζε και ο πατήρ Δαβίδ Μαγλαπερίτζε πήγαν στην Παναγία Κύκκου για να προσκυνήσουν και να προσευχηθούν μπροστά στην θαυματουργή εικόνα, για να τους φωτίσει η Χάρη της και να τους δείξει τι πρέπει να κάνουν με την ανέγερση του μελλοντικού μοναστηριού της Γιαλιάς. Ζήτησαν τη συμβουλή και του αρχιμανδρίτη της Ι.Μ. Κύκκου, Αγαθόνικου. Ο αρχιμανδρίτης Αγαθόνικος ζήτησε να του δώσουν δύο μέρες για να προσευχηθεί και εκείνος στην Παναγία. 

Μετά από δύο μέρες προσευχής δόθηκε η απάντηση, η οποία ήταν: να αγιογραφηθεί η εικόνα της Παναγίας, προστάτιδας της Μονής, και να πλαισιωθεί με τους αγίους που σχετίζονται με το Μοναστήρι, την Κύπρο και τη Γεωργία. Τότε ενημέρωσαν τον Πατριάρχη της Γεωργίας Ηλία Β΄, ο οποίος κάλεσε ειδικούς και αποφάσισε η εικόνα της Παναγίας Χρυσογιαλιώτισσας να μοιάζει σε μέγεθος και να ακολουθεί τον εικονογραφικό τύπο της Παναγίας της Πορταίτισσας της Ιεράς Μονής Ιβήρων, Αγίου Όρους.  Στη Γεωργία υπάρχουν πολλές εικόνες σε αυτό το τύπο. Τελικά, διάλεξαν την εικόνα της Παναγίας της Ουσκγούλι (Ushguli) του 11ου-12ου αιώνα την όποια αγιογράφησε ο Θεόδωρος, εικονογράφος του Αγίου Βασιλέα, Δαβίδ Δ΄ Οικοδόμου.  Επειδή η εικόνα είναι  της Χρυσογιαλώτισσας αποφασίστηκε να έχει πιο πολύ χρυσό σε κλίμακα χρωμάτων από το πρωτότυπο της, από την εικόνα του Ουσκγούλι.         

Κτήτορες της εικόνας της Παναγίας Χρυσογιαλιώτισσας είναι ο Μητροπολίτης Χόνης και Σαμτρεδίας Σάββας μαζί με τα πνευματικά του τέκνα. Αγιογράφος είναι ο Αμιράν Γκογκλίτζε – που είναι και ο αγιογράφος του Πατριαρχείου της Γεωργίας.  Το ασημένιο πλαίσιο της εικόνας με τις παραστάσεις των αγίων μορφών και εικόνων έκανε ο γνωστός  χρυσοχόος-αργυροχόος, Μαλχάζ Παπασκίρι.        

Η εικόνα έχει συντομογραφίες με γεωργιανά κεφαλαία γράμματα. Στη αριστερή της γωνία γράφει ΜΗΤΗΡ και στη δεξιά ΘΕΟΥ, πάνω από το πρόσωπο του Σωτήρα μας- ΙΗΣΟΥΣ  ΧΡΙΣΤΟΣ.  Στο πάνω μέρος του ασημένιου  πλαισίου -στο κέντρο- υπάρχει εικόνα της Αγίας Τριάδας- όπως την απεικόνισε ο Πατριάρχης Ηλία Β΄- δεξιά της -η Παναγία και ο Απόστολος Παύλος, αριστερά ο Ιωάννης Πρόδρομος και ο Απόστολος Πέτρος. 

Στο κάτω μέρος της εικόνας, στο κέντρο, είναι γραμμένη η προσευχή του Πατριάρχη Πάσης Γεωργίας του Ηλία Β΄: «ʼΩ, Υπεραγία, Θεοτόκε Ιβήρων, λάμψας στη Γιαλία, ικέτευσε τον Θεό πάσην Γεωργίαν» .  Στα αριστερά της προσευχής απεικονίζεται η Αγία Νίνο –Ισαπόστολος- και η Αγία Θαμάρ -βασίλισσα της Γεωργίας- η όποια ξαναέκτισε το μοναστήρι της Γιαλιάς και χάρισε πολλά δώρα και κτήματα. Στα δεξιά της -η Αγία Νάνα -η πρώτη χριστιανή βασίλισσα της Γεωργίας και η Αγία Ελένη- η πρώτη χριστιανή βασίλισσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.    

Στη αριστερή πλευρά της εικόνας -από πάνω προς τα κάτω- απεικονίζονται: ο Απόστολος Ανδρέας, όποιος κήρυξε τον χριστιανισμό τόσο στη Γεωργία όσο και στη Κύπρο, ο Ιωάννης Χρυσόστομος, ο Άγιος Νικόλαος- μεγάλος προστάτης της εκκλησίας μας- ο Άγιος  Μεγαλομάρτυρας Γεώργιος και ο Άγιος Δαβίδ Δ΄ Οικοδόμος- μεγάλος ευεργέτης του μοναστηριού.  Στη δεξιά της πλευρά απεικονίζονται: ο Απόστολος Βαρνάβας, ο Άγιος Λάζαρος, ο Άγιος Σπυρίδωνος –τον όποιον αγαπούν πολύ  στη Γεωργία, ο Άγιος Μάμας  και ο Άγιος Νικολόζ Δβάλι. 

Πριν την έλευση της εικόνας της Παναγίας Χρυσογιαλιώτισσας στην Κύπρο, πέρασε πρώτα ένα χρονικό διάστημα στο ιερό του πατριαρχικού ναού της Αγίας Τριάδας και μετά στο καθολικό του ναού για προσκύνηση.  

Η πάνσεπτη εικόνα της Παναγίας Χρυσογιαλιώτισσας ήρθε στην Κύπρο στις 6 Σεπτεμβρίου 2012 με μεγάλη συνοδεία αποτελούμενη από το Μητροπολίτη Χόνης και Σαμτρεδίας Σάββα, το Μητροπολίτη Αχαλτσίχε και Ταο-Κλαρτζέθι Θεόδωρο, τους κτήτορες, μοναχές, ψάλτες και προσκυνητές. Στο αεροδρόμιο της Λάρνακας τους υποδέχτηκαν γεωργιανοί ιερείς και πιστοί καθώς και ο Αρχιμανδρίτης της Ι. Μ. Κύκκου, Αγαθόνικος. Ακολούθησε μικρή παράκληση. Όλοι όσοι βρέθηκαν εκείνη την ώρα στο αεροδρόμιο προσκύνησαν την πάνσεπτη εικόνα της Παναγίας και μαζί τους πήραν την ευλογία της Μητέρας του Χριστού και μια μικρή εικόνα της.    

Μετά από απόφαση του Αρχιεπισκόπου της Κύπρου, κ.κ. Χρυσοστόμου Β΄ η εικόνα της Παναγίας Χρυσογιαλιώτισσας φιλοξενείται στο Ναό του Απόστολου και Ευαγγελιστή Μάρκου, στο Στρόβολο, στη Λευκωσία μέχρι να ολοκληρωθεί η ανέγερση του Μοναστηριού της Παναγίας Γιαλιώτισσας. Ο ίδιος Μακαριότατος πήγε να προσκυνήσει την εικόνα σε αυτό το Ναό. 

Η εικόνα της Παναγίας Χρυσογιαλιώτισσας πήγε στη Ι. Μ. Κύκκου  στις 8 Σεπτεμβρίου, την ημέρα που ο ορθόδοξος ελληνισμός γιορτάζει Γέννηση της Θεοτόκου. Αυτή είναι και η μοναδική μέρα που η Παναγία η Κυκκώτισσα κατεβαίνει  από το εικονοστάσι. Όλοι ένιωσαν πως η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Κύκκου υποδέχτηκε την εικόνα της Παναγίας Χρυσογιαλιώτισσας στην είσοδο του σπιτιού της. Αυτό δεν ήταν καθόλου προσχεδιασμένο. Μετά από παράκληση και αγιασμό, οι δύο εικόνες της Παναγίας της Θεοτόκου έμειναν όλη τη νύχτα εκεί, στην είσοδο της εκκλησίας της Παναγιάς του Κύκκου.

Το πρωί της Κυριακής η εικόνα της Παναγίας πήγε στο παλιό μοναστήρι της Χρυσογιαλιώτισσας, όπου την υποδέχτηκε πλήθος πιστών. Όπως είπε ο Αρχιμανδρίτης Αγαθόνικος στην ομιλία του στο Ναό του Απόστολου και Ευαγγελιστή Μάρκου: «Η Παναγία Χρυσογιαλιώτισσα ξαναγύρισε στην Κύπρο» και στη Μονή της. Οι  Μητροπολίτες Σάββας και Θεόδωρος με τη βοήθεια των ιερέων Ζαχαρία Περατζε, Δαβίδ Μακγλαπερίτζε και ηγούμενο Παύλο τέλεσαν την πρώτη λειτουργία μπροστά από την  εικόνα της Χρυσογιαλιώτισσας. 

Παραδόσεις και Τοπικές Ιστορίες

Υπάρχουν πολλές παραδόσεις και τοπικές ιστορίες που σχετίζονται με τη Μονή της Χρυσογιαλιώτισσας.  Μια από αυτές αναφέρει πως  όταν το 1570 ήρθαν οι Τούρκοι στη Μονή προσπάθησαν να σκοτώσουν ένα μοναχό.  Εκείνος για να γλυτώσει από τα χέρια των Τούρκων πήδηξε από ένα ψηλό βράχο. Τότε το ράσο άνοιξε σαν φτερά και ο μοναχός προσγειώθηκε σώος και αβλαβής στο έδαφος. 

Οι κάτοικοι της Αγίας Μαρίνας (Χρυσοχούς) αναφέρουν πως οι Τούρκοι που ζούσαν στη Γιαλιά πωλούσαν χρυσά αντικείμενα που έβρισκαν στα ερείπια της Μονής. 

 Επιπρόσθετα, μέχρι και τον 20ο αιώνα, οι κάτοικοι των γύρω χωριών πήγαιναν στο Μοναστήρι και έκαναν λιτανεία. Μια όμως μέρα καθώς οι κάτοικοι των γειτονικών χωριών πήγαιναν για την καθιερωμένη λιτανεία, οι τούρκοι κάτοικοι της Γιαλιάς τους έκοψαν τον δρόμο εμποδίζοντάς τους να πάνε στο Μοναστήρι. 

Η περιοχή γύρω από το Μοναστήρι

Καθώς κατευθύνεστε προς το Μοναστήρι, στη δεξιά όχθη του χειμάρρου Γιαλιά  θα δείτε κατάλοιπα ενός παλιού μύλου που άνηκε στο μοναστήρι. 

Περίπου 200 μέτρα βόρια-ανατολικά του καθολικού της Μονής βρίσκεται η διώροφη εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που στο υπόγειο της – όπως προαναφέρθηκε- υπάρχει μια κρύπτη με θολωτή οροφή. 

Προχωρώντας προς το βουνό, ένα χιλιόμετρο μακριά από το Μοναστήρι σε ένα μικρό σπήλαιο  υπάρχει ασκητήριο. Ο  ασκητής έζησε στο σπήλαιο μεταξύ 10ου -11ου αιώνα και αντέγραψε  το χειρόγραφο των Ψαλμών του Δαβίδ. Στις μέρες μας, το χειρόγραφο αυτό βρίσκεται στο Ανατολικό Ινστιτούτο της Αγίας Πετρούπολης Αρ. Η-18).

 
Designed & Developed by NETinfo Plc
No images, text or other material whatsoever from this website may be copied, published, re-produced or otherwise used without the written permission of NETinfo Services Ltd.